Badania OWT

BADANIA ODRĘBNOŚCI, WYRÓWNANIA I TRWAŁOŚCI (OWT)
(Źródło: http://www.coboru.pl/Polska/Badania_OWT/badania_owt.aspx)  

 

ODRĘBNOŚĆ


Badania OWT odmian prowadzone są według metodyk opracowanych przez COBORU na podstawie protokołów Wspólnotowego Urzędu Odmian Roślin (CPVO) oraz wytycznych Międzynarodowego Związku Ochrony Nowych Odmian Roślin (UPOV). Wytyczne te stanowią podstawę dla państw członkowskich w zakresie prowadzenia obserwacji i oceny badanych cech oraz tworzenia opisu botanicznego odmiany w ujednoliconej formie. Przyjęcie powszechnie stosowanych w krajach członkowskich UPOV i w krajach Unii Europejskiej ogólnych zasad zakładania i prowadzenia doświadczeń oraz uwzględniania w badaniach cech uznanych za ważne przy ocenie odrębności i wyrównania, pozwala na uzyskanie porównywalnych wyników i wzajemne korzystanie z wyników badań OWT.
Doświadczenia i testy polowe dotyczące badań OWT dla większości gatunków zakładane są w dwu punktach doświadczalnych w sezonie wegetacyjnym, w którym przyjęto odmiany do badań. Trwają one zwykle rok, dwa – trzy lata lub cykle wegetacyjne. W zależności od gatunku stosowane są różne układy doświadczeń, badane są różne cechy odmian, stosowane są różne kryteria statystyczne i normy. Uzupełniająco stosuje się także badania elektroforetyczne.
W badaniach OWT odmianę porównuje się z odmianami powszechnie znanymi, co do których wiadomo, że mogą być podobne do odmiany, której odrębność ma być stwierdzona. W tym celu konieczna jest kolekcja odmian, w której odmiany podobne do badanej umieszcza się w jej bliskim sąsiedztwie. b  Dwie odmiany uważa się za odrębne, gdy wyraźna (istotna) i stała różnica w cechach stwierdzona jest przynajmniej w jednym miejscu badań. W przypadku cech jakościowych różnicę,  na podstawie której uznaje się odrębność badanej odmiany, uważa się za istotną, gdy przejaw danej cechy wyrażony został innym stopniem niż u odmian, do których badana odmiana jest porównywana. W zależności od zmienności badanej cechy są to zazwyczaj różnice o 3, 2 lub rzadziej o 1 stopień skali. W przypadku cech dychotomicznych odmiany odrębne charakteryzują się przeciwstawnymi stanami cech.     
Jeżeli odrębność odmian ustalana jest na podstawie cech ilościowych i pochodnych, różnicę uważa się za istotną, gdy została potwierdzona statystycznie przy 1% poziomie istotności w dwóch kolejnych latach lub dwóch na trzy lata badań. Bardziej właściwe jednak jest ujęcie łączne wyników wszystkich lat badań. Taką możliwość daje wdrażana obecnie w COBORU metoda COYD (Combined Over Year Analisis for Distinctness) wykorzystująca analizę wariancji i analizę interakcji między odmianami i latami.
Gdy jedyną cechą odróżniającą odmianę jest cecha ilościowa określana zazwyczaj wizualnie, to w tym przypadku, zwłaszcza w razie wątpliwości, powinna być mierzona

 

WYRÓWNANIE


Odmianę uznaje się za wyrównaną, gdy zmienność cech wykazywana przez odmianę, wynikająca z systemu hodowli lub zmienność będącą następstwem zamieszań, mutacji oraz innych przyczyn jest tak mała jak tylko możliwe.
Wyrównanie odmian jest oceniane w oparciu o pomiary i obserwacje tych samych właściwości, które służą badaniu odrębności. Wyrównanie bada się określając udział osobników nietypowych lub wariancję pomiarów osobniczych.
Tolerancja lub inaczej - graniczne udziały roślin nietypowych - podane są w odpowiednich wytycznych UPOV lub ustalane przez jednostki odpowiedzialne za badania OWT. Dla odmian rozmnażanych wegetatywnie, samopylnych oraz linii wsobnych dopuszcza się mniejszy udział roślin nietypowych, natomiast dla odmian zasadniczo samopylnych (fakultatywnie obcopylnych), dopuszcza się dwukrotnie większą tolerancję.
Odmiany obcopylne, syntetyczne i mieszańce wieloliniowe wykazują największą zmienność. Trudno dla nich ustalić ścisłe granice tolerancji. W tej sytuacji posługujemy się względną tolerancją, porównując zmienność roślin badanej odmiany do zmienności odmian służących do porównania.
Porównanie zmienności cech mierzalnych polega na porównaniu odchyleń standardowych lub wariancji. Odmianę uważa się za niewyrównaną w danej cesze, gdy jej wariancja przewyższa 1,6-krotnie wariancję odmian służących do porównania. To kryterium jest obecnie zastępowane bardziej złożoną i obiektywną metodą COYU (Combined Over Analisis of Uniformity), łączącą wyniki wieloletnich badań, która polega na modyfikowaniu wariancji poziomem przejawu analizowanych cech w kolejnych latach. Dla właściwości jakościowych cech ocenianych wizualnie liczba roślin różnych od uważanych za typowe dla badanej odmiany nie może przekraczać liczby roślin nietypowych u odmian porównywalnych.
U odmian mieszańcowych zmienność cech zależna jest od liczby linii. I tak, w przypadku mieszańców pojedynczych, linii wsobnych i linii rodzicielskich, tolerancje są podobne jak u odmian samopylnych, w przypadku mieszańców wieloliniowych - jak u odmian obcopylnych.

TRWAŁOŚĆ


Odmiana trwała zachowuje swoje charakterystyczne cechy (tzn. pozostaje wierna opisowi) po kolejnych rozmnożeniach (zdefiniowanych przez hodowcę) lub na końcu właściwego dla niej cyklu rozmnożeń.
Jest rzeczą niemożliwą, aby w ciągu dwóch-trzech lat badań określić trwałość odmiany z taką samą pewnością, jak odrębność; i wyrównanie. Powszechnie uważa się, że jeżeli badana odmiana jest wyrównana, można ją także uważać za trwałą.
W trakcie badania odrębności i wyrównania zwraca się ponadto uwagę na objawy, które mogłyby sugerować brak trwałości odmiany.
Trwałość odmiany sprawdza się badając przez okres kilku lat jej kolejne generacje (pokolenia) i porównując je z materiałem chronologicznie wcześniejszym. Badanie trwałości polega wtedy na dokładnym obserwowaniu i porównywaniu roślin uzyskanych z nasion pochodzących z kolejnych roczników zbioru.

 

 OCENA TOŻSAMOŚCI I CZYSTOŚCI ODMIANOWEJ


Prowadzenie oceny tożsamości i czystości odmianowej materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych reguluje Rozdział 3 w Dziale II ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie oraz stosowne rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

 

Ocenie tożsamości i czystości odmianowej podlega:

1)    materiał siewny roślin rolniczych i warzywnych kategorii elitarny oraz kategorii kwalifikowany przeznaczony do dalszej reprodukcji;
2)    materiał siewny roślin rolniczych zgłoszony do oceny polowej dokonanej zgodnie z systemami OECD;
3)    nie mniej niż 10%:
    a)    partii materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych kategorii kwalifikowany,
    b)    partii materiału siewnego roślin warzywnych kategorii standard znajdującego się w obrocie
    c)    partii materiału siewnego odmian regionalnych roślin rolniczych,

materiału siewnego kategorii kwalifikowany lub kategorii standard odmian regionalnych roślin warzywnych, materiału siewnego kategorii standard odmian amatorskich znajdujących się w obrocie.
Oceny tożsamości i czystości odmianowej materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych dokonuje Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych w wyznaczonych Stacjach i Zakładach Doświadczalnych Oceny Odmian.
Próby pobrane do oceny tożsamości i czystości odmianowej są dostarczane do wyznaczonych punktów doświadczalnych wykonujących ocenę wyłącznie za pośrednictwem wojewódzkich inspektorów ochrony roślin i nasiennictwa. Ocenę tożsamości i czystości odmianowej materiału siewnego prowadzi się na poletkach kontrolnych. Ocena ta ma na celu w szczególności sprawdzenie, czy badana partia materiału siewnego jest zgodna z urzędowym opisem i próbą wzorcową reprodukowanej odmiany oraz wymaganiami w zakresie czystości odmianowej. Ocenę przeprowadza się zgodnie z międzynarodowymi standardami Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) zawartymi w opracowaniu „Systemy nasienne OECD. Wytyczne dla prowadzenia poletek pokontrolnych i kontroli polowej plantacji nasiennych. Wrzesień 2012 r.”
Informację o wynikach oceny tożsamości i czystości odmianowej danej partii materiału siewnego Centralny Ośrodek przekazuje prowadzącemu obrót będącemu właścicielem partii podlegającej ocenie, Głównemu Inspektorowi Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz zachowującemu odmianę. Dodatkowo informację dotyczącą partii materiału siewnego, w których zostały stwierdzone wady w ocenie tożsamości i czystości odmianowej, Główny Inspektor umieszcza na stronie internetowej administrowanej przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

 

Szczegółowe informacje na stronie: http://www.coboru.pl/index.aspx