Jęczmień

Jęczmień (Hordeum L.) – należy do zbóż z rodziny wiechlinowatych, rzędu wiechlinowców (Poales). W obrębie rodziny należy do podrodziny wiechlinowych (Pooideae), plemienia Triticeae.
Uprawiany jest w strefie klimatu umiarkowanego, tropikalnego wilgotnego jak i suchego. Optymalnym dla uprawy jęczmienia jest klimat chłodny, nie wymaga zbyt dużo wody, dobrze znosi okresy suszy i ekstremalnych temperatur. Nie toleruje dużego zakwaszenia gleby oraz wilgotnego gruntu.
W praktyce rolniczej wykorzystywany jest jęczmień w dwóch podstawowych formach: dwurzędowy i wielorzędowy jary jak i ozimy. W zależności od zastosowania przetwórczego wyróżniamy jęczmień pastewny oraz browarny. Na cele browarnicze najczęściej uprawiany jest jęczmień jary dwurzędowy.
Jęczmień na potrzeby żywnościowe ma zastosowanie w produkcji mąki, kasz, past i sosów, płatków śniadaniowych, zup, mieszanek piekarskich, odżywek dla dzieci, wyrobów cukierniczych, przekąsek typu snacki. Zboże to stosowane jest również w minimalnym stopniu do produkcji skrobi, etanolu, glukozy, maltozy, β-amylazy. Najpopularniejsze jest jednak przerabianie jęczmienia na słód w procesie kiełkowania.
Jego udział w powierzchni upraw pięciu podstawowych zbóż i mieszkanek zbożowych wynosił w roku 2014 - 10,7%. Największy udział w uprawie mają województwa świętokrzyskie (19,1%), kujawsko-pomorskie (18,8%), małopolskie (15,2%) oraz wielkopolskie (14,4%)
Powierzchnia plantacji nasiennej jęczmienia jarego w roku 2014 wyniosła 11.,7 tys. ha, a największy udział w nasiennictwie mają odmiany: Kucyk, Ella, KWS Olof, Suweren, Penguin, Xanadu.
Jęczmień browarny powinien charakteryzować się małą zawartością białka w ziarnie, wysoką żywotnością, wysoką celnością i wyrównaniem, ponadto dobrą zdrowotnością ziarna. Plantacje jęczmienia typu browarnego wymagają gleb żyźniejszych, o pH powyżej 5,8. Uprawa mieszanin odmianowych na cele browarne jest niedopuszczalna, zachowanie czystości odmianowej jest bardzo ważne (Leszczyńska, 2009). Wyniki badań wskazują, że do czynników najsilniej wpływających na kształtowanie się cech browarnych ziarna należy zaliczyć przebieg pogody (Liszewski i in. 2011). Niesprzyjające warunki pogodowe oraz siedliskowe negatywnie oddziałujące na plon, wpływają także na zwiększenie zawartości białka w ziarnie. W przypadku uprawy jęczmienia na cele pastewne jest to korzystne, jednak dla jęczmienia browarnego – wręcz przeciwnie. Ilość białka w ziarnie jest także zależna od nawożenia azotem i od terminu siewu. Wysokiej energii kiełkowania sprzyja dobre wyrównanie ziarna, przy możliwie największym udziale ziarna celnego, które pozostaje na sicie o średnicy otworów 2,5 mm. Ziarno charakteryzujące się dużą żywotnością to ziarno zdrowe i nieuszkodzone. Na energię kiełkowania mają wpływ przede wszystkim warunki klimatyczne, czynniki agrotechniczne i właściwości odmianowe – choć te ostatnie w mniejszym stopniu (Leszczyńska, 2008).
Bezpośrednio po zbiorze ziarno jęczmienia browarnego przyjmuje formę życia utajonego, co oznacza, że znajduje się w spoczynku głębokim. Dojrzałość fizjologiczną osiąga po około sześciu do ośmiu tygodni od momentu zbioru, przechodząc do stanu aktywnego życia. Kiełkowanie ocenia się na podstawie dwóch wartości (Gąsiorowski 1997, Fornal, 2012)